Klimaatverandering

klimaat Kerkje uiterwaarden Oosterbeek

Aan het eind van de twintigste eeuw groeide het besef dat de effecten van de klimaatverandering onomkeerbaar zal zijn en daarmee ons dagelijks leven blijvend zal beïnvloeden. Belangrijke effecten van klimaatverandering op het bodemsysteem zijn: bodemdaling, verdroging, verandering van grondwaterstanden, effecten van intensivering van grondwaterwinning en verzilting. Kennis over de interactie tussen klimaat en het natuurlijk systeem is noodzakelijk in de zoektocht naar maatschappelijke oplossingen om de verandering van het klimaat te beïnvloeden (klimaatmitigatie) en oplossingen te vinden voor de problemen als gevolg van klimaatverandering (adaptatie).

Relatie bodem, ondergrond en grondwater en klimaatverandering

Temperatuurstijging, veranderende neerslagpatronen en wijziging van hydrologische kringlopen zullen leiden tot fundamentele veranderingen in (de mogelijkheden van) bodem, ondergrond en grondwater. Maar andersom beïnvloedt het natuurlijk systeem ook het klimaat.

Invloed van het klimaat op het natuurlijksysteem

Verhoogde temperaturen leiden tot verschuivingen van chemische-, fysische- en biologische evenwichten in het bodem- en watersystemen. Dit kan leiden tot bijvoorbeeld een invasie van voor Nederland nieuwe pathogene micro-organismen, algen en ziektes. Door veranderingen in grondwaterstanden ontstaan nieuwe drassige en droge gebieden.

Invloed van bodem, ondergrond en grondwater op het klimaat

Natuurlijke processen in de bodem hebben een invloed op het klimaat. Als gevolg van (verhoogde) bioactiviteit en/of veranderingen in grondwaterstanden breken organische verbindingen af en worden grotere hoeveelheden broeikasgassen uitgestoten.

Risico’s van klimaatverandering voor functies in de ondergrond

De functies in de ondergrond worden ook beïnvloedt door de klimaatverandering en dan met name door veranderingen in neerslagregime en grondwaterstanden. Een functie als waterberging, maar ook de opslag van broeikasgas, het vastleggen van kooldioxide in de bodem of de teelt van bio-energie gewassen kunnen bijvoorbeeld een belangrijke voorwaarde worden bij ruimtelijke ontwikkelingen. Huidige functies in de ondergrond worden ook beïnvloedt door de klimaatverandering. Als gevolg van klimaatverandering loopt de vitale infrastructuur zoals de elektriciteits- en ICT-netwerken een risico.

Adaptatie en bodem en ondergrond

Door de mogelijkheden die het natuurlijk systeem biedt te benutten kan aanpassing aan het klimaat succesvol worden vormgegeven. Voorbeeld van deze adaptatiestrategie in de landbouw is de toepassing van andere teelten bij verziltende percelen in Zeeland. In het stedelijk gebied kan het natuurlijk systeem worden gebruikt voor bijvoorbeeld waterberging in de ondergrond maar ook door stedelijk groen te gebruiken voor temperatuurregulatie.

Mitigatie en het natuurlijk systeem

Het natuurlijk systeem draagt bij aan de klimaatverandering. Mitigatiemaatregelen kunnen dan ook gaan over het beheer van dit natuurlijke systeem. Door dit beheer bijvoorbeeld te richten op de aangroei in plaats van oxidatie van organische stof kan worden voorkomen dat klimaatgassen als CO2 en CH4 in de atmosfeer terecht komen. Daarnaast zijn er mitigatiemaatregelen waarbij gebruik wordt gemaakt van de ondergrond. Door CO2-gas in de ondergrond op te slaan kan de ondergrond een (tijdelijk) bijdrage leveren aan de transitie naar een duurzame energievoorziening. En door de ondergrond in te zetten voor de winning van duurzame energie (WKO, geothermie), waardoor de uitstoot van CO2-gas als gevolg van de verbranding van fossiele brandstoffen wordt verkleind, kan het natuurlijk systeem een permanente rol spelen in de duurzame energievoorziening.

Relatie met andere opgaven

Opgave

Voorbeeld van relatie met klimaat

Landbouw en voedsel

De landbouw ondervindt gevolgen van de klimaatverandering, bijvoorbeeld door veranderingen in neerslaghoeveelheden en –regimes

Landelijk gebied

Het landelijk gebied verandert onder invloed van de klimaatverandering, bijvoorbeeld door dijkverhogingen en ruimte voor de rivier

Water

Als gevolg van de klimaatverandering veranderen de neerslagintensiteit en de neerslagfrequentie

Energie

De verandering van het klimaat wordt veroorzaakt door het gebruik van met name fossiele grondstoffen.

Stad

De klimaatverandering zal ook doorwerken in de stad, bijvoorbeeld door hogere temperaturen, wateroverlast na hevige buien en droogte en stof in droge seizoenen.